आज नेपालसहित विश्वभर ‘विश्व सुलेखन दिवस’ मनाइँदै छ । युवा, अक्षर लेखनसँग सम्बन्धित विभिन्न कार्यक्रम गरी यो दिवस मनाइँदै छ । हरेक वर्ष विश्व क्यालिग्राफी दिवस मनाइन्छ र दिवस मार्फत अक्षर लेखनको सुनौलो प्रभावको विश्वव्यापी चर्चा गरिन्छ । सन् २०१७ बाट यस दिवस मनाउन सुरु गरिएको हो । नेपालमा धेरै क्यालीग्राफरहरु छन्, जस्तै रञ्जना या देवनागिरि लिपि या अन्य कला लिपीको किन नहोस् । ब्रस या पेनले राम्रा अक्षरहरू लेख्ने कलालाई नै क्यालीग्राफी भनिन्छ र यस्ता क्यालीग्राफीहरुको डिजिटल फन्टहरूको सिर्जनामा ठूलो योगदान रहन्छ ।
यो दिवस केवल सुन्दर अक्षर लेख्ने कलाको उत्सव मात्र होइन, अक्षर र लेखनसँग जोडिएको हाम्रो संस्कृति, सिर्जनशीलता र मौलिकताको संरक्षण गर्ने अवसर पनि हो । प्रविधिको तीव्र विकाससँगै हातले लेख्ने अभ्यास क्रमशः कमजोर हुँदै गएको वर्तमान समयमा सुलेखनको महत्व झनै बढेको छ । सुलेखन अर्थात् सुन्दर, व्यवस्थित र कलात्मक ढङ्गले अक्षर लेख्ने कला मानव सभ्यताको पुरानो सिर्जनात्मक अभ्यास हो । नेपाली समाजमा पनि हस्तलिखित अक्षर, ताडपत्र तथा भोजपत्रका ग्रन्थ, धार्मिक तथा सांस्कृतिक दस्तावेज र कलात्मक अक्षर लेखनको लामो परम्परा छ । देवनागरी लिपिका अक्षरहरू आफैंमा कलात्मक सम्भावना बोकेका छन् । त्यसैले सुलेखन हाम्रो सौन्दर्यबोधसँगै भाषा र संस्कृतिको पहिचानसँग पनि जोडिएको विषय हो । आज मोबाइल, कम्प्युटर र डिजिटल उपकरणले लेखनलाई सहज बनाएका छन् । केही सेकेन्डमै सुन्दर फन्टमा अक्षर तयार गर्न सकिने भएपछि हस्तलेखनलाई समयखर्चिलो अभ्यासका रूपमा हेर्ने प्रवृत्ति बढेको छ ।
तर डिजिटल अक्षरले व्यक्तिको हस्ताक्षर, लेखनशैली र सिर्जनात्मक अभिव्यक्तिको व्यक्तिगत स्पर्शलाई पूर्ण रूपमा प्रतिस्थापन गर्न सक्दैन । हातले लेख्दा एकाग्रता, धैर्य र सिर्जनशीलता विकास हुने भएकाले यसको शैक्षिक र मनोवैज्ञानिक महत्त्व पनि उत्तिकै छ । विद्यालय तहदेखि नै विद्यार्थीलाई सुन्दर हस्तलेखन र सुलेखनप्रति आकर्षित गराउनु आवश्यक छ । सुलेखन प्रतियोगिता, कार्यशाला, प्रदर्शनी तथा स्थानीय लिपि र हस्तलिखित दस्तावेजको संरक्षणजस्ता कार्यक्रमलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ । साथै, नेपाली देवनागरी सुलेखनलाई आधुनिक डिजाइन, प्रकाशन, विज्ञापन र डिजिटल माध्यमसँग जोडेर नयाँ पुस्ताका लागि रोजगारी र सिर्जनाको क्षेत्रसमेत विस्तार गर्न सकिन्छ । विश्व सुलेखन दिवसले हामीलाई एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ—अक्षर केवल सूचना दिने माध्यम होइन, त्यो हाम्रो कला, संस्कृति र पहिचानको वाहक पनि हो । तसर्थ प्रविधिलाई स्वीकार गर्दै परम्परागत हस्तलेखन र सुलेखनको मौलिकतालाई जोगाउनु आजको आवश्यकता हो । यसतर्फ सबैको ध्यान जान जरुरी छ ।


