विकास केवल सडक, पुल, भवन, खानेपानी र भौतिक संरचना निर्माण हुनु मात्र होइन । विकासले नागरिकको जीवनस्तरमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनुपर्छ । शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, सामाजिक न्याय, आर्थिक समृद्धि र समान अवसरको सुनिश्चितता पनि विकासकै महत्वपूर्ण पक्ष हुन् । तर यी सबै लक्ष्य हासिल गर्न पारदर्शी, जवाफदेही, उत्तरदायी र जनमुखी शासन व्यवस्था आवश्यक हुन्छ । सुशासनबिना विकासका योजना प्रभावकारी बन्न सक्दैनन् र विकासका उपलब्धि पनि नागरिकसम्म पुग्न सक्दैनन् ।
हाम्रो देशमा विकासका नाममा हरेक वर्ष ठूलो बजेट विनियोजन हुन्छ । संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारमार्फत विभिन्न योजना तथा कार्यक्रम सञ्चालन गरिन्छन् । सडक निर्माणदेखि विद्यालय भवन, अस्पताल, खानेपानी, सिँचाइ र अन्य पूर्वाधार निर्माणका काम भइरहेका छन् । तर विनियोजित बजेटअनुसार अपेक्षित उपलब्धि हासिल हुन नसकेको गुनासो अझै व्यापक छ । कतिपय योजना वर्षौंसम्म अधुरा रहन्छन् भने कतिपय निर्माण सम्पन्न भएका संरचनासमेत गुणस्तरीय नहुँदा प्रयोगविहीन बन्न पुग्छन् । यसले विकास निर्माणमा बजेट खर्च गर्नुलाई मात्र सफलता मान्ने प्रवृत्तिमाथि प्रश्न उठाएको छ ।
विकासको प्रमुख चुनौती स्रोतसाधनको अभाव मात्र होइन, उपलब्ध स्रोतको उचित परिचालन हुन नसक्नु पनि हो । योजना छनोटमा राजनीतिक प्रभाव, पहुँच र स्वार्थ हाबी हुनु, आवश्यकता र प्राथमिकताभन्दा व्यक्तिगत तथा समूहगत हितलाई महत्व दिनु, निर्माण कार्यमा ढिलासुस्ती हुनु, अनियमितता र भ्रष्टाचार मौलाउनुजस्ता समस्या विकासका बाधक बनेका छन् । कतिपय अवस्थामा जनताको आवश्यकता पहिचान नगरी योजना बनाइन्छन् । परिणामस्वरूप राज्यको ठूलो लगानी भए पनि त्यसबाट नागरिकले अपेक्षित लाभ लिन सकिरहेका हुँदैनन् ।
सुशासनले यस्ता विकृति र विसङ्गति नियन्त्रण गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । सार्वजनिक निकायमा पारदर्शिता, कानुनको शासन, उत्तरदायित्व, नागरिक सहभागिता, निष्पक्षता र प्रभावकारी सेवा प्रवाह सुनिश्चित हुनु नै सुशासनको आधार हो । राज्यका स्रोतसाधनको प्रयोग कहाँ, कसरी र किन भइरहेको छ भन्ने विषय नागरिकले थाहा पाउनुपर्छ । सार्वजनिक खर्चको नियमित अनुगमन र मूल्याङ्कन हुनुपर्छ । विकास निर्माणका काममा गुणस्तर कायम नगर्ने, बजेट दुरुपयोग गर्ने र जिम्मेवारी पूरा नगर्ने व्यक्ति तथा निकायलाई जवाफदेही बनाउन सक्नुपर्छ । विकासलाई दिगो, समावेशी र परिणाममुखी बनाउन सुशासनलाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्नैपर्छ । सुशासनबिनाको विकास दिगो हुन सक्दैन र विकासबिनाको सुशासनको अनुभूति नागरिकले गर्न सक्दैनन् । तसर्थ सुशासनलाई विकासको आधार बनाउन जरुरी छ ।

