अक्टोबर,२ लाई विश्व अहिंसा दिवसका रूपमा मनाइने गरिन्छ । भारतका अहिंसावादी नेता महात्मा गान्धीको जन्म दिनको अवसर पारेर सन् २००७ देखि हरेक वर्ष यो दिनलाई अहिंसात्मक दिवसका रूपमा मनाउने प्रस्ताव संयुक्त राष्ट्र संघको महासभाले सर्वसम्मतिले पारित गरेको हो । सोही अनुसार आजकै दिन यो दिवस मनाउने गरिएको छ । विश्व मानव इतिहास हिंसा र द्वन्द्वका कैयन् घटनाक्रमहरू सामना गर्दै यहाँसम्म आइपुगेको छ । अहिले पनि विश्वका विभिन्न स्थानमा यस्ताखालका हिंसात्मक द्वन्द्वका घटना भइरहेका छन् । हरेक कुराको प्राप्ति र जीतका लागि द्वन्द्व नै विकल्प त होइन यद्यपि मानिस यसैतर्फ बढी लागेका देखिन्छ ।

हिंसा केवल युद्ध वा हतियारको प्रयोगमा सीमित छैन, अपमानजनक व्यवहार, घृणात्मक अभिव्यक्ति, विभेद, शोषण र अरूको अधिकारमाथिको हस्तक्षेप पनि हिंसाकै रूप हुन् । त्यसैले अहिंसाको अर्थ केवल शारीरिक हिंसा नगर्नु मात्र होइन, विचार र व्यवहारमा समेत सम्मान, सहिष्णुता र मानवताको विकास गर्नु हो । नेपालको सन्दर्भमा अहिंसाको सन्देश अझ महत्वपूर्ण छ । विविध जाति, भाषा, धर्म, संस्कृति र विचार बोकेको हाम्रो समाजमा असहमति स्वाभाविक हो । तर असहमतिलाई द्वन्द्वमा परिणत हुन नदिई संवाद र लोकतान्त्रिक विधिबाट समाधान खोज्नु आवश्यक छ । परिवारदेखि विद्यालय, समाजदेखि राज्यसम्म हरेक तहमा सहिष्णुता र संवादको संस्कार बलियो बनाउन सके हिंसाका अनेक रूपलाई न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ । अहिंसाको संस्कृति निर्माण गर्ने जिम्मेवारी सरकार वा कुनै एउटा संस्थाको मात्र होइन । अभिभावकले बालबालिकालाई सम्मान र सहिष्णुता सिकाउनुपर्छ, विद्यालयले संवाद र सहकार्यको संस्कार विकास गर्नुपर्छ, सञ्चारमाध्यमले जिम्मेवार अभिव्यक्तिलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ र नागरिकले सामाजिक सञ्जालदेखि सार्वजनिक जीवनसम्म संयमित व्यवहार अपनाउनुपर्छ ।

राज्यले पनि नागरिकका अधिकार, न्याय र समानताको सुनिश्चितता गर्दै विवाद समाधानका शान्तिपूर्ण संयन्त्रलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्छ । विश्व अहिंसा दिवस केवल औपचारिक कार्यक्रम गर्ने दिनमा सीमित हुनुहुँदैन । यो दिनले हामीलाई एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न सोध्नुपर्छ—हामी आफ्नो व्यवहार, परिवार र समाजबाट हिंसा कम गर्न के गर्दैछौँ ? यसको उत्तर नारामा होइन, दैनिक व्यवहारमा खोजिनुपर्छ । अहिंसा कमजोरी होइन, यो अन्याय र द्वन्द्वको सामना गर्ने शान्तिपूर्ण र जिम्मेवार माध्यम हो । सत्य, न्याय, संवाद र सहअस्तित्वलाई जीवनपद्धतिको हिस्सा बनाउन सके मात्र दिगो शान्ति सम्भव हुन्छ । त्यसैले विश्व अहिंसा दिवसले दिएको सन्देशलाई एक दिनको सम्झनामा सीमित नराखी वर्षभरि व्यवहारमा उतार्नु आजको आवश्यकता हो । हिंसामुक्त समाज निर्माणको सुरुवात अरूबाट होइन, आफैँबाट गरौँ